Şema Terapi Nedir?
Şema Terapi, çocuklukta oluşan ve yetişkinlikte tekrarlayan olumsuz örüntülere yol açan 'erken dönem uyumsuz şemaları' fark edip iyileştirmeyi amaçlayan bütünleştirici bir yaklaşımdır.
💚 Paylaşmak, ihtiyacı olan birinin doğru desteğe ulaşmasına yardımcı olabilir.
Şema terapi, insanı anlamaya dair bütüncül bir çerçeve sunması sebebiyle oldukça işlevsel bulduğum yaklaşımlardan bir tanesi Şema terapi ile yeni tanışanlar için şu metaforu sıklıkla kullanırım: Şemalar gözümüze taktığımız gözlükler gibidir. Hayatı onlarla görür ve algılarız. Ancak şemalar öğrenilmiştir, dünyaya onlarla gelmedik. Kendi şemalarımızı fark etmek en temel anlamda hayata hangi gözlüklerle baktığımızı anlamaktır. Şemalarımız ile çalışırken amacımız bakış açımızı genişletmek ve hem kendimizle hem diğeri ile olan ilişkimizi daha gerçekçi bir zemine taşımaktır. Örneğin yüksek standartlar şemasına sahip olan bir kişi hayata "mükemmellik" gözlüğü ile bakar. Duyguları, düşünceleri ve davranışları bu şema etrafında şekillenir. Şemaları fark etmek, değişim için ilk adımdır.
Şema terapi, psikolojideki farklı ekolleri bir araya getiren son derece bütüncül bir yaklaşımdır. Bu çok yönlü yapısı sayesinde insan ruhunu sadece bugünüyle değil, geçmişin izleriyle birlikte anlamlandırmamızı sağlar. Çocukken çok eleştirilen bir çocuk, kendini korumak için kusursuz olmaya çalışmıştır. Büyüdüğünde ise her şeye ve herkese karşı aşırı mükemmeliyetçi bir yetişkine dönüşür. Hem kendisinin hem de partnerinin veya arkadaşlarının hep kusursuz olmasını bekler. Bu bitmek bilmeyen beklenti ise bir süre sonra insanı ruhen ve bedenen tüketir. Hayatımızı böylesine zorlaştıran bu şemaları fark etmek ve değiştirmek çok ciddi bir çaba gerektirir. Çünkü şemanın doğasında hayatta kalma arzusu vardır; şema her zaman yaşamak, kendini doğrulamak ve haklı çıkmak ister.
Uzman incelemesi: Bu içerik Psikolojik Danışman Meryem Betül Taşğın ve Psikolojik Danışman Rivanur Mercan tarafından incelenmiştir.
Son güncelleme: 13 Ağustos 2026. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tanı veya tedavi yerine geçmez. Acil bir durumda 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Şema Terapi Nedir?
Şema Terapi, Jeffrey Young tarafından geliştirilmiş; bilişsel davranışçı terapiyi bağlanma kuramı, geştalt ve psikodinamik öğelerle birleştiren bütünleştirici bir yaklaşımdır. Temelinde, karşılanmamış çocukluk ihtiyaçlarından doğan ve yaşam boyu tekrarlayan derin örüntüler (şemalar) yatar.
Terk edilme, kusurluluk, boyun eğicilik veya yüksek standartlar gibi şemalar; ilişkilerde, iş yaşamında ve benlik algısında tekrar eden sorunlara yol açabilir. Şema Terapi bu örüntüleri kaynağından ele alır.
Yaygın Görülen Şemalar
Young'ın modelinde beş alana dağılmış 18 erken dönem uyumsuz şema tanımlanır. Aşağıdakiler klinik pratikte en sık karşılaşılanlardır. Bir şemayı taşımak tanı almak anlamına gelmez; hemen herkeste bir veya birkaç şema bulunur — belirleyici olan şemanın yaşamı ne kadar kısıtladığıdır.
- Terk Edilme / İstikrarsızlık
- Yakın olunan kişilerin er ya da geç gideceği, ilişkinin kalıcı olmayacağı beklentisi. Ayrılık ihtimaline karşı aşırı hassasiyet, kısa mesafelerde bile yoğun kaygı görülebilir.
- Duygusal Yoksunluk
- Duygusal ihtiyaçların (şefkat, anlaşılma, korunma) başkaları tarafından yeterince karşılanmayacağı inancı. Kişi çoğu zaman ne eksik olduğunu adlandıramadan sürekli bir boşluk hisseder.
- Kusurluluk / Utanç
- Kişinin özünde kusurlu, eksik veya sevilmeye değmez olduğu inancı. Eleştiriye aşırı duyarlılık, kendini gerçekten tanıtmaktan kaçınma ve yoğun utanç duygusuyla birlikte gider.
- Başarısızlık
- Akranlara kıyasla yetersiz olduğu, başarılı olmayı beceremeyeceği inancı. Kişi çoğu zaman denemeden vazgeçer ya da ulaştığı başarıyı şansa bağlar.
- Güvensizlik / Suistimal Edilme
- Başkalarının er geç incitecek, kandıracak veya kullanacak olması beklentisi. Sürekli tetikte olma, yakınlaşmaktan kaçınma ve niyet okuma eğilimi eşlik eder.
- Boyun Eğicilik
- Çatışma veya terk edilme korkusuyla kendi ihtiyaç ve tercihlerini bastırıp başkalarının isteklerine uyma. Biriken öfke çoğu zaman dolaylı yollardan dışa vurulur.
- Kendini Feda Etme
- Başkalarının ihtiyaçlarını sürekli kendininkinin önüne koyma. Çoğunlukla suçluluk duygusuyla sürdürülür ve zamanla tükenmişliğe yol açar.
- Yüksek Standartlar / Aşırı Eleştirellik
- Mükemmel olmadıkça hiçbir şeyin yeterli sayılmaması. Sürekli yetersizlik hissi, dinlenememe ve keyif alamama bu şemanın tipik sonuçlarıdır.
- Onay Arayıcılık
- Öz değeri başkalarının onayına, beğenisine veya statüye bağlama. Kararlar kişinin kendi isteğinden çok başkalarının nasıl karşılayacağına göre verilir.
- Sosyal İzolasyon / Dışlanmışlık
- Herhangi bir gruba ait olmama, herkesten farklı ve dışarıda olma hissi. Kalabalık içinde bile yalnızlık duygusuyla kendini gösterir.
Nasıl Çalışır?
- Danışanın baskın şemaları ve şema modları (ör. kırılgan çocuk, cezalandırıcı ebeveyn) belirlenir.
- Şemaların kökeni çocukluk yaşantılarıyla ilişkilendirilir ve anlamlandırılır.
- İmgeleme çalışmaları, sandalye teknikleri ve terapötik ilişki yoluyla karşılanmamış ihtiyaçlar onarılır.
- Sağlıklı yetişkin modunu güçlendiren yeni baş etme yolları geliştirilir.
Hangi Sorunlarda Etkilidir?
Ne Kadar Sürer?
Şema Terapi, derin ve yerleşik örüntülerle çalıştığı için genellikle orta-uzun sürelidir; süreç kişiye göre bir yıl veya daha fazla sürebilir.
Şema Terapi ile Çalışan Terapistler
Tümünü gör →
Simge Saygili
PDR · Başkent
Her danışanın hikâyesi benzersizdir. Başlamadan önce tanışmak için ücretsiz ön seans sunuyorum.
Tuğçe Babur
Psikoloji · Abant İzzet Baysal Üniversitesi
Zorlandığın yerde yalnız değilsin.Hikayeni anlamlandırmak değişimin ilk adımı—Şema Terapi ve BDT ile bu yolda yanındayım
Rivanur Mercan
PDR · başkent üniversitesi
psikolojik danışman
Zeynep Yıldırım
PDR · Hacettepe Üniversitesi
İçsel süreçlerinize eşlik eden güvenli bir alan sunuyorum.
Esra Bayer
Psikoloji · Çankırı Karatekin Üniversitesi
Etik ilkeler çerçevesinde erişilebilir psikolojik destek
Hilal Özcan
Psikoloji · Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi
Psikolog/ Terapist
Şema Terapi ile Çalışmak İster misiniz?
Bu yaklaşımdan faydalanabileceğiniz konularda uzmanlaşmış, doğrulanmış terapistlerle ücretsiz eşleşin.
Sık Sorulan Sorular
Şema terapi kimler için uygundur?⌄
Özellikle tekrarlayan ilişki sorunları, kronik depresyon, düşük öz değer ve kişilik örüntülerine bağlı zorluklar yaşayan kişiler için uygundur. Kısa süreli yaklaşımlardan yeterince fayda görmemiş kişilerde sık tercih edilir.
Şema terapi BDT'den farkı nedir?⌄
BDT güncel düşünce ve davranışlara odaklanırken, şema terapi bu örüntülerin çocukluk kökenlerini de ele alır ve duygusal onarıma daha fazla yer verir. Şema terapi genellikle daha uzun sürelidir.
Erken dönem şema nedir?⌄
Erken dönem uyumsuz şema, çocuklukta karşılanmamış temel ihtiyaçlardan doğan ve yaşam boyu tekrarlayan derin duygusal-bilişsel örüntülerdir; terk edilme, kusurluluk, güvensizlik bunlara örnektir.
Kaç tane şema vardır?⌄
Jeffrey Young'ın modelinde beş alana dağılmış 18 erken dönem uyumsuz şema tanımlanır: kopukluk ve reddedilme, zedelenmiş özerklik, zedelenmiş sınırlar, başkalarına yönelimlilik, aşırı tetikte olma ve ketlenme. En sık karşılaşılanlar terk edilme, duygusal yoksunluk, kusurluluk, boyun eğicilik ve yüksek standartlar şemalarıdır.
Şemamı kendim tespit edebilir miyim?⌄
Yaygın şemaların tanımlarını okuyup kendinizde tanımanız süreci başlatmak için değerlidir, ancak şema tespiti tek başına bir test veya listeyle yapılmaz. Şemaların birbirini nasıl beslediği ve hangi durumlarda devreye girdiği bir uzmanla birlikte, kişinin kendi yaşam öyküsü üzerinden çalışılır.