Özgüven Eksikliği

Özgüven, kişinin kendine duyduğu değer, yeterlilik ve kabul hissini ifade eder. Sağlıklı özgüven, kişinin güçlü ve zayıf yönlerini gerçekçi bir şekilde değerlendirmesi, hatalarını kabul edebilmesi ve kendini olduğu gibi sevebilmesidir. Düşük özgüven ise kişinin kendini sürekli yetersiz, değersiz veya sevilmeye layık görmemesi durumudur. Bu kişiler genellikle başarılarını küçümser, başarısızlıklarını abartır ve sürekli bir iç eleştirmen sesiyle yaşar. Özgüven eksikliği tek başına bir klinik tanı olmasa da, depresyon, anksiyete, yeme bozuklukları ve kişilik bozuklukları gibi pek çok ruh sağlığı sorununun altında yatan önemli bir faktördür.

Özgüvenin temelleri büyük ölçüde çocukluk döneminde atılır. Eleştirel, aşırı koruyucu veya ihmalkar ebeveynlik, çocukluk döneminde zorbalık, akademik başarısızlık, dışlanma ve karşılaştırılma deneyimleri düşük özgüvenin en sık nedenleri arasındadır. Türk toplumunda çocukların kardeşleri, akranları veya komşu çocuklarıyla sıkça karşılaştırılması, koşullu sevgi (ancak başarılı olursan sevilirsin mesajı) ve utandırma yoluyla disiplin gibi yaygın kültürel kalıplar özgüven gelişimini olumsuz etkileyebilmektedir.

Yetişkinlikte düşük özgüven kendini pek çok alanda gösterir. İş yaşamında kişi, yeteneklerinin altındaki pozisyonlarda kalmayı tercih edebilir, terfi fırsatlarından kaçınabilir veya fikirlerini ifade etmekten çekinebilir. 'Sahtekar sendromu' (impostor syndrome) olarak bilinen durum, başarılı kişilerin bile başarılarını şansa bağlaması ve maskesinin düşeceği korkusu yaşaması şeklinde kendini gösterir. İlişkilerde ise düşük özgüvenli kişiler sürekli onay arayabilir, sınır koymakta zorlanabilir, sağlıksız ilişkilere razı olabilir veya yakınlıktan kaçınabilir.

Özgüven terapide geliştirilebilir ve güçlendirilebilir bir özelliktir. Bilişsel Davranışçı Terapi, kişinin kendisi hakkındaki olumsuz inanç ve düşünce kalıplarını tanımlamasına ve değiştirmesine yardımcı olur. Şema Terapisi, çocukluk döneminde oluşmuş derin inanç örüntülerini (şemalar) hedefler. Kendine şefkat (self-compassion) uygulamaları ise kişinin kendisine bir dost gibi davranmayı öğrenmesini sağlar. Araştırmalar, yapılandırılmış psikoterapi ile özgüven düzeyinin anlamlı şekilde artırılabildiğini ve bu değişimin uzun süreli olduğunu göstermektedir.